The main idea was how copies of real things particularly stimulate the fascination of the public. The fact that a real object is presented in an artificial space produces an amplification of feelings: horror, beauty, terror, inspiration, etc. Among the copies and reconstructions he analyzed, we find President Lyndon Johnson’s Oval Office, a medieval witch laboratory, a statue of the Mona Lisa and a copy of the Venus of Milo. His conclusion was that the culture of fake is built on the idea of retrieved reality. If you read this 1975 book now, you can see how a region develops a mania to be the central attraction of the world, and therefore buys everything, even if it is not necessarily authentic.

The fascination in the American parks and museums comes from the fact that the copy should be as close to reality as possible. Nowadays this culture of fake has been transferred to another part of the globe, the rich kingdoms of the Gulf, such as Kuwait, Qatar, Bahrain, and Saudi Arabia. In this transfer we witness a new step further from reality. If the American culture of entertainment is based on the principal of the perfect copies of the world, in the new lands of fake, the copy of the copy is also somehow fascinating. Las Vegas has its copy of the Egyptian Pyramids. This is fascinating. When you look at the big cities of the Gulf, you feel they are making copies of Las Vegas.

´The fascination in the American parks and museums comes from the fact that the copy should be as close to reality as possible. Nowadays this culture of fake has been transferred to another part of the globe, the rich kingdoms of the Gulf, such as Kuwait, Qatar, Bahrain, and Saudi Arabia´

It is not surprising for a city to want to combine economic prosperity with the culture of entertainment. But when it comes to the art world, things can become problematic. We enter the Louvre or the Guggenheim and we immediately know that we are in the fascinating world of simulacra, that we step out of the real reality. In a couple of years there will be not one single Louvre, the one in Paris, nor one single Solomon R. Guggenheim Museum, the one in New York, as copies of both are planned to open soon in the city of Abu Dhabi. You step into one of those copies and you know that you are in a double layered simulacrum. What special fascinating effect will this have?

One thing sounds even more intriguing. In the world of museums and cultural institutions the exchange of exhibitions or collections is common practice. Thus National Museums of the United Arabs Emirates (UAE) could normally develop a collaboration policy with these prestigious museums. Is there a need to build copies of all museums? Where is the prestige? In the fact of owning copies or in the ability to truly attract the entire world? What is the real point to making copies? To develop a truly artistic dynamic or to fill the region with artworks? All this has more to do with the art market than with cultural and artistic concern.

Paul Cézanne’s “The Card Players” and Mark Rothko’s “White Center” can no longer be seen in the most prestigious galleries of New York, London and Paris. They are henceforth hosted in Qatar. The first was bought for the modicum sum of 72,840,000 USD; the other appears to have been sold for 250 million USD. Rothko’s work was seen in western galleries for the last time in 1998 and 1999 when it travelled from the National Gallery in Washington, to the Whitney Museum of American Art in New York before it arrived at the Musée d’Art Moderne in Paris. The last journey was made more recently to the East; from now on it is to be seen in the galleries of Doha, the capital of Qatar, or in some Qatari private collection.

Not only works of art are emigrating to the Persian Gulf, so are the major actors in the world’s art scene and market. The biggest companies are delocalizing. The Fine Art Fund Group from London is operating in the region via a partnership with NBD, the Emirati bank based in Dubai. Others like JPMorgan Chase and Deutsche Bank have also established art funds in the region. Everybody has, or wants to have his Middle Eastern Branch in the Dubai International Financial Center or in one of the towers of Kuwait, Abu Dhabi and Riyadh or Jeddah. Don’t be surprised then if you see high-profile artists such as Japanese pop artist Takashi Murakami or the French sculptor Louise Bourgeois exhibiting in the museums of these cities. With its 11 billion and still rising value, the Middle Eastern art market is becoming the center of the world’s transactions of art, according to Sarah Hamdan, journalist for the New York Times.

What is true for art also applies to many other cultural domains. It is the same when it comes to cinema for example. Dubai, Abu Dhabi and Doha all have their own international film festival which are constantly becoming larger. They are able to screen the most recent films and to invite the biggest stars. Winning a prize at one of these festivals is a major argument for any filmmaker to take part. Prizes range from 20,000 for best actor/actress to 100,000 USD for best film. Nowhere else in the world will you find this, not even at the most prestigious festivals such as those of Cannes, Berlin or Venice. Only in this part of the world is it permitted to believe that the 1001 nights is not merely a fairytale. This is how these young festivals practically stole the leading roles of prestigious older ones in the so-called Arab world, such as those of Carthage (Tunisia) and Cairo (Egypt).

´´Winning a prize at one of these festivals is a major argument for any filmmaker to take part. Prizes range from 20,000 for best actor/actress to 100,000 USD for best film. Nowhere else in the world will you find this, not even at the most prestigious festivals such as those of Cannes, Berlin or Venice.´

It sounds as if the Gulf attraction of the art world is, in some sense or another, a Faustian invitation. You enter these new cities and you accept you are in a world of fake and illusion. They are all like the Las Vegas of the Middle East. You go around in any capital of the small kingdoms of the Gulf: Kuwait, Bahrain, Emirates, and you will feel as if you are in the attractive neighborhoods or even in one of the casinos of American cities. In only a few decades hundreds of skyscrapers where literally built on the sand. Architecture and styles come from all kinds of fantasy; you are in the world of superlatives. Hence it is not surprising to know that the tallest building in the world is not in New York, Paris or London. The tallest building in the world is no longer the Freedom Tower in New York City, but Burj Dubai in the UAE. You can’t help feeling that it is too easy and that it is more like toy cities being built in empty spaces thanks to a huge effort of engineering and human intelligence. But the main reason it takes your breath away is the smell and the color of money. It is as if all these buildings were made of banknotes and coins.

The Italian writer made a statement that undisputedly applies in this case: the world of fake, whenever it comes to art, is built on the basis of a “sales pitch”. What makes the value of a work of art increase is that it is bought by one wealthy person from another wealthy person. This doesn’t mean that these buyers and sellers necessarily know the artistic value of what they are doing. They are clients of international agencies specialized in these kinds of transactions. The auction houses, such as Christie’s Middle East branch of the famous London based company, regulate the circulation of the collections and control the entire market. The question then is who is using who? Is it the rich emirs who are using these companies to enter the world of the art business or are the others using the money of the richest Gulf families to enhance the value of the works of art and reintroduce them to the market?

On a more global level, it is also a matter of transaction between riches. The whole philosophy of building is based on the most savage western capitalism. The biggest building projects in our time and all over the world are symbolically associated with commercial prosperity. Every flourishing city has to have its own World Trade Center(s). Out of the tallest buildings in the world, most are in the Gulf: Alhamra Firdaous Tower (Kuwait City), Etihad Towers (Abu Dhabi), Burj Khalifa (Dubai), Infinity Tower (Dubai), The Kingdom Tower (Jeddah). They are competing with the big world trade centers such as those of Shanghai and Singapore. Trade and tower construction always go together. Wherever and whenever there is money, there is a desire to be the biggest. In any epoch, man tried to be bigger than his neighbor. Every Pharaoh wanted a taller Pyramid. In our time we also have our pharaohs. If you look at the cities in the Gulf region you will see that they are also competing among themselves, and all of them are trying to copy the American skyscrapers: the Freedom Tower or the Empire State building. In the end the capitals of all these kingdoms and emirates look like districts in a metropolis.

There is indeed something related to excessiveness in this copying phenomenon: towers and the desert don’t suit each other. From the perspective of town planning, skyscrapers are associated with big megalopolis with millions of inhabitants. But all these countries have small populations: Qatar for example has no more than 300,000 nationals and Dubai barely has one million inhabitants. What legitimates the construction of such frivolities and whether they respond to a real need, depends on who is building them. Most of the time, if not always, the architects come from the western world. Adrian Smith and Gordon Gill Architecture, Skidmore, Owings & Merrill supervised the most important projects. The copy of the Louvre has been designed by French architect Jean Novel, the one of the Guggenheim by Canadian architect Franck Gerry.

Cultural projects are also directed by non locals, most of the time. Jean-Paul Engle left the prestigious auction house Christie’s (London) for a more profitable position as director of public art programs at the Qatar Museum Authority (Doha). The director of the Abu Dhabi Film Festival is the American Peter Scarlet and the first director of the Dubai International Film Festival was the British Simon Field, former director of the International Film Festival Rotterdam. The Doha Tribeca Film Festival seems to be a partnership between the Doha Film Institute and the New York based Tribeca Enterprise. Both the festival and the institute are led by American journalist Amanda Palmer.

All these projects and the way they are made give the idea of a turnkey or a “subcontract” culture. Whether it is about architectural plans or other cultural projects, it is always a question of a fake copy of fakeness. To say it in short, it is as if you have an empty plot of land which you want to fill. You fill it with buildings for trade and business and when you have enough gold – read: black Gold- you can buy more luxurious products like works of art and art projects. But then, if things are not really assimilated, adapted, transformed, you have a kind of hysteric caricature of culture and modernity. In that game, money is the key tool to overpass unfortunate countries which could in the past develop important and historical tradition in culture: Egypt, the Maghreb, and Syria. When you are able to recruit the best professionals and the most experienced programmers it is easy to move the centre of the globe or at least to pretend to.

What makes these futurist oases, as if from a science-fiction movie, emerge in the middle of nowhere? This area was, until the sixties, nothing more than a desert with Bedouins and fishermen. Some of them were happier because they used to fish pearls. Since the discovery of oil, towers started to grow like palm trees but in metal and reinforced concrete. In a few decades these small kingdoms emerged like new forces in the region, right on the crossroads of old civilizations like the Mesopotamian, the Persian, the Phoenician and the Roman in the North and the Yemenite in the South. Nowadays they represent a huge power in the region. They inherited an historical religious power (Mecca, the holy city of Islam is in Saudi Arabia). Economically they are also so strong that they are able to impose a political leadership in a region reaching from the Middle East to the Maghreb, from the Persian Gulf to the African coast of the Atlantic Ocean.

Umberto Eco was of course right when he talked about the power of money in the art world in general. But when you look at what is going on in the kingdoms of the Gulf in perspective of the world order, you may think that the cultural policy is not without any connection to some plans. Being themselves organically connected to western economies in general and to the American one in particular, they are the main suppliers of energy, they are among the most important buyers, they are also the politically strategic allies in the region. The leadership that countries like Qatar and Saudi Arabia hold, can be seen concretely and clearly in the manipulation of the current Arab uprisings that they try to stifle. And this is only the tip of the iceberg, when you consider that their influence has been going on for decades already.

In this game, culture is secondarily important. One thing is clear when you look at all this: there is no real intention to develop local talents so that something authentic could emerge from this region. What matters is commerce, and if culture sells, then why not? This is possible as long as the pumps are working. But when cars start to use other fuel than oil, when there is no monopoly like that of traditional energy sources, when the world’s oil reserves dry up… no one will have the monopoly of the sun anymore, nor the wind.

Sarah Hamdan, “An Emirate Filling Up With Artwork”, in the New York Times of 29 February 2012.

Umberto Eco, Travels in Hyperreality, San Diego: Harcourt Brace Jovanovich, 1986.

Naast tandarts en schrijver is Al Aswani ook politiek actief. Zo is hij medeoprichter van de politieke beweging Kefaya (Genoeg). Die beweging ontstond als gevolg van de Tweede Intifada eind 2000 en werd in 2003 de ruggengraat van het verzet tegen de oorlog in Irak. In 2004 kreeg ze de naam Kefaya en richtte zich op de pogingen van de Egyptische regering om de zoon van Moebarak als diens opvolger naar voren te schuiven. Nadat Moebarak in 2005 voor een vijfde ambtstermijn werd verkozen, verloor de beweging aan kracht. Ze kreeg onder andere het verwijt een te smalle basis te hebben – het intellectuele milieu in Caïro – en zich te veel te concentreren op de figuur van Moebarak zonder met hervormingsvoorstellen te komen. Niettemin was het ontstaan van Kefaya een belangrijk moment in de opbouw van het protest tegen Moebarak. Een van de stichters, Hany Anan, verklaarde: ‘We are showing Egyptians that we can challenge the ruler, we can tell him we don’t want you, that’s enough, you go, and we can do this in public and still go back to our homes, maybe with some wounds or some bruises, but we still go home.’

In 2010 verzamelde  Alaa Al Aswani een aantal politieke commentaren die hij in de Egyptische krant Shorouk publiceerde. Hij  schreef ze tussen 2008 en 2010, dus in de periode die voorafging aan de Arabische Lente. Voor velen kwamen die opstanden als een donderslag bij heldere hemel; zelfs veel kenners van de Arabische wereld waren totaal verrast door de gebeurtenissen in Tunesië  en onmiddellijk daarna in Egypte: twee dictators die in enkele weken tijd van het politieke toneel verdwenen na massaal protest van de straat. Wie de commentaren van Al Aswani leest, beseft echter dat er in Egypte al jarenlang iets broeide.

Niet toevallig eindigt Al Aswani ieder krantenstuk met dezelfde zinsnede die een soort van rijm wordt: ‘Democratie is de oplossing’. In tegenstelling tot vele anderen geloofde Al Aswani wél in de mogelijkheid van een opstand tegen het regime: ’Ik was er zeker van dat de revolutie aanstaande was. Veel van mijn Egyptische en buitenlandse vrienden waren dat niet met me eens  en beschuldigden me van misplaatst optimisme en een onrealistische vorm van romantiek. Geen moment verloor ik mijn vertrouwen in het volk, hoewel het niet gestaafd werd door enig bewijs,’ schrijft Al Aswani in zijn inleiding. Al Aswani begreep ook dat de opstand niet geweldloos zou zijn: ’Rechten worden niet verleend maar veroverd.” schrijft hij met veel wijsheid en inzicht in het wezen van de politieke strijd, want ‘(w)at Egyptenaren vragen is niet een beperkte wijziging in de politiek maar een allesomvattende, radicale hervorming.’

Al Aswani’s vertrouwen in het Egyptische volk blijkt uit iedere pagina en wordt soms beeldend uitgedrukt: ‘Egyptenaren zijn als kamelen: ze kunnen slaag, vernedering en uitputting een lange tijd verdragen maar als zij dan in opstand komen doen ze dat zo plotseling en met zo’n kracht, dat je die gewoon niet kunt bedwingen.’ Het Egyptische volk is onder de pen van Al Aswani natuurlijk ook een idealistische notie: het is meer de uitdrukking van zijn verlangen naar een volk dan de beschrijving van een concreet bestaand volk. Zo heeft Al Aswani het eveneens regelmatig over de ‘ware islam’. Ook die islam is  meer het voorwerp van een verlangen dan van een beschrijving. Soms incarneert dat ideaalbeeld zich in een historisch moment, zoals voorjaar van 2011 op het Tahrirplein: ‘De mensen die ik op Tahrir zag waren nieuwe Egyptenaren, die niets te maken hadden met de Egyptenaren waar ik normaal gesproken iedere dag mee te maken heb. (…) Op Tahrir zag ik het hele Egyptische volk vertegenwoordigd: Egyptenaren van alle leeftijden en achtergronden, kopten en moslims, jongeren en ouderen, kinderen, vrouwen in Nikab en vrouwen zonder, rijken en armen. (…)  Een sfeer van volledige tolerantie zorgde ervoor dat de demonstranten iedereen die anders was accepteerden en respecteerden.

We mochten dan verschillende opvattingen en ideologieën hebben, het belangrijkste was dat we allen hetzelfde doel hadden: de dictator  ten val brengen  en vrijheid voor Egypte verkrijgen.’ Al Aswani vergelijkt de gebeurtenissen op en de organisatie van het Tahrirplein met de Parijse Commune (1871). Na twee maanden werd die volksopstand echter bloedig onderdrukt. Het Egyptische volk slaagde er weliswaar in om de dictator te verdrijven, maar of daarmee de revolutie is voltooid is nog maar de vraag. Egypte staat inmiddels helaas ver van de eensgezindheid die enkele mythische dagen lang op het Tahrirplein heeft geheerst.

In zijn commentaren uit 2008-2010 schetst Al Aswani Egypte als een land in een oceaandiepe  politieke, sociale, economische, religieuze en culturele crisis. De kwestie van de erfopvolging (waarbij de zoon van Moebarak vooruit werd geschoven als de volgende president), het machtsmonopolie van de familie Moebarak, de wijdverspreide corruptie, het repressieve politieapparaat, de werkloosheid, de enorme armoede, het verval van de gezondheidszorg en het onderwijs, de radicalisering van de islam, de verzuring van het openbare leven: het is geen fraai beeld dat Al Aswani van zijn land schetst. De Arabische titel van zijn bundel commentaren luidt niet toevallig: Waarom komen Egyptenaren niet opstand?

Anno 2010 onderscheidt Al Aswani een drietal mogelijke verklaringen waarom de Egyptenaren niet tegen het hun aangedane leed reageren. Een eerste verklaring is dat de aanhoudende onderdrukking de Egyptenaren opgezadeld heeft met een erfenis van lafheid en onderworpenheid. Een tweede verklaring is dat de revolutie wel mogelijk is, maar wordt tegengehouden door talrijke obstakels: de onderdrukking, de gebrekkige organisatie van de massa’s, de concentratie op het eigen materiële overleven. Veel Egyptenaren gaven de voorkeur aan vluchten: ze gingen naar de oliestaten om daar te werken of trokken zich terug in de religieuze idealisering van de beginperiode van de islam: ‘Met behulp van Saoedisch oliegeld en de zegen van het Egyptische regime werd er een agressieve promotiecampagne gevoerd voor de wahabitische interpretatie van de islam, die moslims verplicht hun heerser te gehoorzamen, hoe onrechtvaardig of corrupt hij ook is.’ Maar voor Al Aswani ligt de werkelijke verklaring voor het uitblijven van de revolutie in de aard van de Egyptenaren zelf. Ze zouden minder geneigd zijn om geweld te gebruiken en daardoor meer bereid zijn om compromissen te sluiten.

Het hierboven aangehaalde beeld van de Egyptenaren als kamelen spreekt voor zich. Daarmee verklaart Al Aswani echter eigenlijk niets. Moeten we ervan uitgaan dat er zoiets bestaat als de eigen aard van een volk die niet door historische gebeurtenissen en historische ervaringen is getekend? De sociale en economische verklaringen zijn overtuigender dan een verwijzing naar de eigen aard. Het feit dat Egypte niet alleen staat in zijn revolutionair verlangen versterkt dit.

De politieke,  economische en culturele analyse die Al Aswani maakt van Egypte gaat op voor veel Arabische landen, waarin de combinatie van corruptie, politieke hypocrisie, onderdrukking, religieus extremisme, werkloosheid en armoede tot een explosieve revolutionaire cocktail heeft geleid. Het valt trouwens op dat Al Aswani in zijn inleiding niet verwijst naar de opstand in Tunesië, die voor de revolte in Egypte ongetwijfeld als een model moet hebben gefunctioneerd. De verwijzing naar de aard van het Egyptische volk is in deze context een wat vreemde gedachtenkronkel van Al Aswani, precies omdat hij elders in zijn commentaren steeds de nadruk legt op de impact van de erbarmelijke politieke, economische en sociale context op de moraal van de Egyptenaren!

Al Aswani schrijft helder, coherent en direct. Meer dan eens structureert hij zijn commentaren door zijn argumenten te nummeren: ten eerste, ten tweede, ten derde, et cetera. Hij kent de Egyptische maatschappelijke situatie zeer goed. Zijn status als bekend en gerespecteerd schrijver geeft hem toegang tot de allerhoogste kringen en zijn beroep als tandarts brengt hem dan weer in contact met de gewone Egyptenaar. Van die beide ervaringen maakt hij dankbaar gebruik om de samenleving door te lichten. Hij schrikt er daarenboven niet voor terug om ministers bij naam te beschuldigen en te bekritiseren.

De gebundelde commentaren zijn in drie hoofdstukken verdeeld. In het eerste hoofdstuk concentreert Al Aswani zich op de figuur van Moebarak en op de kwestie van zijn opvolging. In het tweede hoofdstuk schrijft Al Aswani over het volk en over sociale rechtvaardigheid. Hier worden thema’s als de positie van de vrouw, het fundamentalisme en de plek van de Kopten aan bod. In het derde hoofdstuk gaat Al Aswani in op de vrijheid van meningsuiting en de onderdrukking door de staat. Aan de hand van die drie invalshoeken schildert Al Aswani, zoals gezegd, een somber beeld van de eigentijdse Egyptische samenleving. Je kan zeggen dat de kwestie van de opvolging van Moebarak intussen is geregeld. Dat klopt: Egypte moet op dit ogenblik geen schrik meer hebben van een mogelijke presidentiële erfopvolging of van een machtsmonopolie van de familie Moebarak. Maar de grote uitdagingen voor het land liggen wellicht in een noodzakelijke mentaliteitsverandering (rond bijvoorbeeld de omgang met vrouwen of de interpretatie van de islam).

Al Aswani staat een humanisme voor, maar beseft ook dat een loutere oproep tot een ethisch réveil niet helpt zonder de noodzakelijke politieke hervormingen: ‘We kunnen mensen niet vragen hun plichten te vervullen terwijl ze niet eens de meest elementaire rechten genieten. We kunnen mensen niet verantwoordelijk houden als we hun niet een minimum aan rechten verlenen.’

Al Aswani schreef deze politieke commentaren in de twee jaar die aan de Arabische Lente voorafgingen. Als men ze leest vanuit de huidige situatie vallen enkele meningen van Al Aswani bijzonder op. In veel stukken spreekt Al Aswani zijn lof uit over de morele integriteit, de intellectuele capaciteiten en de leiderskwaliteiten van Mohamed El Baradei. Hij schrijft hem ook een grote vertrouwdheid met het Egyptische volk toe. Op zijn beurt zou het volk, volgens Al Aswani, veel vertrouwen hebben in El Baradei. In de periode 2008-2010 is El Baradei voor Al Aswani dus de meest geschikte opvolger van Moebarak, maar El Baradei is intussen volledig van het politieke toneel verdwenen en zal niet deelnemen aan de toekomstige presidentsverkiezingen, niet in de laatste plaats omdat hij geen basis had onder het volk.

Na de val van de dictator was er slechts één politieke groep goed georganiseerd: de Moslimbroeders, en zij kwamen als grote overwinnaars uit de bus. Tijdens de verkiezingen manifesteerde zich daarnaast een tweede belangrijke religieuze groepering: de extremistische salafisten. De liberale partijen hinken op dit ogenblik ver achterop in het Egyptische politieke landschap. Het is daarom opvallend dat Al Aswani in zijn commentaren uit 2008-2010 de politieke rol van de Moslimbroeders lijkt te minimaliseren. In november 2009 schrijft hij: ‘Wat de Moslimbroederschap betreft, kan gesteld worden dat het Egyptische regime diens rol en invloed sterk overdreven heeft. Het heeft de Broederschap neergezet als boeman om de westerse landen zo veel angst aan te jagen dat ze meegingen in de dictatuur en de opvolgingskwestie. De Moslimbroederschap is, als het gaat om aantallen en invloed, niet in staat een meerderheid te verwerven in wat voor vrije verkiezingen dan ook maar, war mensen opkomen om te stemmen.’ Hij voegt hier verder nog aan toe: ‘Democratische hervormingen zijn voldoende om religieus extremisme te doen verdwijnen.’ Is Al Aswani hier veel te naief en te optimistisch? Komen in zijn opvatting over de populariteit van El Baradei en van de Moslimbroeders zijn dromen de plaats in van de werkelijkheid? Het is wachten op een volgende bundeling van commentaren om te zien hoe Al Aswani zijn positie bijstelt.

Alaa Al Aswani, Over Egypte. Reflecties op het ontstaan van de revolutie, De Geus, 2011, ISBN 978 90 445 1986 0

François Hollande won the presidential elections with almost 52 percent of the votes. Since the François Mitterand years, he will be the first socialist president of the Republic. In his campaign he promised “change” to French voters. However I argue that rather than change, it is the tacit desire for going back to normal that determined the tone of the elections.

The day after the elections, the French newspaper Liberation published on its cover page Hollande’s picture and the caption that reads “Normal!” with an exclamation mark.  What does the normal stand for? Does it mean that it was expected that he won the elections as the polls had predicted?  Or does it mean that Hollande represents ordinary people and French ways, against the ostentatious liberal figure of Sarkozy?

The vote for Hollande translated in the first place the desire to get rid of Sarkozy.  His aggressive style as a president, personalization of power, volatility in his decisions made him unpopular. In contrast with the super presidency of Sarkozy that irritated many French citizens, Hollande presented himself as a “normal President” meaning serious, consensual (“rassembleur” was his trademark in French) and a reliable statesman in conformity with the Republican State traditions. Many explained his success in terms of his capacity to follow in the footsteps of the legendary heritage of François Mitterand who embodied state power almost like a monarch. In this respect, we can interpret the “normal” as going back to Republican State traditions represented by the left.

During the pre-election television debate, Sarkozy attacked Hollande and implied that the aspiration for “normalcy” stood for mediocrity. To belittle his rival he reminded us that Mitterand was not an ordinary politician and that given the present context of economic crisis France needed more than ever an exceptional president, like himself, to lead the country. The fact is he already had his chance in the 2007 elections, coming to power with the same promise of changing, modernizing and liberalizing the French economy and its institutions. But the expected economic reforms did not succeed in consolidating French leadership in Europe. France lagged behind Germany in terms of economic growth, productivity, competitiveness and unemployment rates. During the campaign debates, Germany was the regular reference point as the successful economic model. On the other hand, the Socialist Party introduced the Keynesian model of economic growth as an alternative to the policies of austerity; proposing an economic programme that expands the state and public spending while creating employment and increasing the rate of income tax.

In denial?

In general, observers agree that little was said by anyone at all about the country’s dire economic straits.  French society does not seem to be prepared to acknowledge the gravity of the economic situation and wants to hold onto their rights and privileges as guaranteed by the social welfare state.  Before the elections, the British weekly The Economist, spoke of France as “a country in denial” and sarcastically described the elections “as the most frivolous campaign” devoid of any serious engagement with the economic situation. So, we can interpret the vote for Hollande, not so much as a radical desire of change and implementation of reform, as a desire to go back to the pre-crisis period, hoping that this does not prove to be an illusion. The socialists, however, have opened up a new window for approaching the economy in an alternative way. They have weakened a dominant ideology that presented neo-liberal politics as an unquestionable article of faith, the only right way, as “normal”.

The fact that the French are not fully facing up to the economic crisis does not mean that they are not anxious about their future. The rising popularity of the far right party illustrates very well the fertile ground for nationalist feelings and discourses of xenophobia. The economic crises facilitate the scapegoating politics targeting immigrants and Muslims, which singles them out as responsible for taking up jobs, abusing the welfare state, and invading French society with their religious visibility and backward cultural norms.  With this anti-European, nationalist, and anti-immigrant Islamophobic politics, the female face of the far-right Party, Marine Le Pen achieved almost 20 percent of the votes and has become a key figure in the political arena.  She has consolidated her leadership of her father’s party, “Le Front National” but furthermore emerged as the potential leader of the right. Indeed, Marine Le Pen is the second winner of this campaign; she has succeeded in setting her political agenda and imposing it. Sarkozy, in order to attract the far right constituency, had no compunction in adopting her security discourse. But in doing so, he not only surrendered himself to the political agenda of the rival, but also gave legitimacy to radical right politics.

The normalization of far right politics and racisme d’en haut

The “normalization” of far right politics is the key to understanding the changes in the European political panorama and public life. For the last ten years, we have been witnessing a phenomenon not limited to France but shared throughout Europe, the proliferation of public figures and voices that signal the end of multiculturalism, criticize politically correct norms of public speech, and search incessantly for ways to rid themselves of taboos against racism.

A succession of public controversies around Islam – namely the headscarf of young students in the public schools, total veiling, the burkha in the streets, helal meat, street prayer – have preoccupied the public scene in most European countries. These debates end up by erasing the well established distinctions between right and left, and creating a consensus on the need to condemn and prohibit such religious and cultural practices. The values of secularism and feminism have been doggedly advanced as superior and distinctive values over and against those of Muslims living in Europe. The politics of tolerance and pluralism have been condemned not only by right wing politicians, but also by intellectuals from the left and secular backgrounds. Philosopher Jacques Ranciere has drawn attention to the changing forms of racism, not that racism supposed to be rooted among the underprivileged lower classes, but the one initiated and promoted from above, by state power boosted by the intellectuals. He named such racism “racisme d’en haut”.  More recently, the day before the Presidential elections, Alain Badiou published an article on “le racisme des intellectuels” in the newspaper Le Monde (5 may 2012), addressing his  criticism to the intellectuals who reinvented the “Islamic threat” and defended the superiority of the western civilization -  thereby contributing to the proliferation of anxious discourses on immigration, cultural racism and Islamophobia in France. He directly blames those intellectuals who facilitated this mental development aiding the ascension of fascism to power.

The rising popularity of these new faces of the right surfs over the dynamics of “normalizing” widely-shared anti-immigrant and anti-Islamic discourse. Secular-left and conservative-right join hands in making anti-Islamic and anti-immigrant politics appear quite “natural”. As many say, “we should not diabolize the Front National”, they are as legitimate as any political formation. One hears among the voters of Marine Le Pen that there is no shame in voting for a person who represents the feelings and anxieties of the people, and who is ‘one of us’.  Besides the new faces of the populist right are not like the first generation of patriarchal anti-Semitic mouthpieces; they speak against homophobia, they declare themselves feminist and they defend secularism. And they are not marginal. The more they turn the political agenda against Islam, the more they become central players in the system.

A normal future

Economic recession, anti-Islamic discourses and nationalist feelings are reshaping the public sphere in Europe. In such a context, what does Hollande’s promise of being a normal president signify? There are several leitmotifs around ‘the normal’ that might be competing with each other. Going back to normal republican traditions of the left implies the defense of secularism, “la laicite”, the community of the nation and egalitarian values among its citizens. But there is another move to the “normal”; it is the normalization of far right ideas, the way anti-migrant, anti-islam discourses appear natural and consensual.

How will the socialist party defend Republicanism, the politics of “laicite”, and women’s rights without converging with the new popular right?  Anti-Islamic politics of the far right and economic recession are the two most important threats to European democracies. Can socialism be an alternative to these destructive waves? A French socialist victory bears a historical importance way beyond its national borders, for Europe in general.

Will going back to normal imply developing alternatives to economic crises, acknowledging a multicultural France (defending “France metisse” as only the leftist communist candidate Jean-Luc Melanchon managed to do), expanding democratic pluralism and embracing the European ideal? This may be way too optimistic. But at least the victory of Hollande gives us hope that far right ideas and politics can be avoided as aberrations. And that requires a new awareness on the part of European intellectuals.

About the author
Nilüfer Göle is professor of sociology at Ecole des Hautes Etudes en Sciences Sociales in Paris and the director of Europublicislam: Islam in the Making of a European Public Sphere, a research project funded by ERC Advanced Grant. She is the author of Islam in Europe: The Lure of Fundamentalism and the Allure of Cosmopolitanism (Marcus Weiner, Princeton, 2010)

thanks to opendemocracy.net

Besides, these are already those French “stragglers” who were accused of having voted “No” in the referendum on the draft European Constitution– One opposes them to the educated, urban modern middle classes who are the social salt of our well-tempered democracy.

Let’s say that this France “from below” {Joe Publique Francais?–GP} is in these circumstances the donkey in the fable, the scabby and mangy “populist” from which comes all the Le Pen evil. That said, this political-media resentment against “populism” is strange. Could democratic power, of which we are so proud, be allergic to one’s worries about the people? Democratic power being the opinion of these very people, and also more. When asked “are policy makers concerned about what people like you think?” the entirely negative response “not at all” increased from 15% of the total in 1978 to 42% in 2010! As for the total positive responses (“Very much” or “somewhat”), it declined from 35% to 17% (for this and other interesting statistical indications, refer to the special issue of La Pensée, “Le peuple, la crise, et la politique” by Guy Michelat and Michel Simon). That the relationship between the people and the state is not a trustworthy one is the least we can say.

Must we conclude that our state doesn’t have the people it deserves, and that the somber Le Pen vote certifies this democratic insufficiency? To strengthen democracy would require the government to elect another people, as Brecht ironically proposed…

My thesis is rather that two other culprits should be highlighted: the successive leaders of state power, both the left and right, and a significant body of intellectuals.

Ultimately, it is not the poor of our provinces who have decided to limit as much as possible the basic right of workers in this country, whatever their nationality of origin, living here with their wives and children. It is a socialist minister, and then all those of the right who have rushed into the breach. This is not an undereducated rustic who proclaimed in 1983 that the Renault strikers – in fact mostly Algerian or Moroccan – were “immigrant workers (…) agitated by religious and political groups which are based on criteria that have little to do with the French social realities “.

It was a socialist prime minister, of course, to the delight of his “enemies” of the right. Who of us had the good sense to say that Le Pen actually speaks to real problems? An Alsatian militant of the Front Nationale? No, it’s prime minister Francois Mitterrand. This is not the stunted population of the rural interior that created the detention centers that imprison, without any real right, those who are also deprived of the opportunity to acquire legal papers of their presence here.

This is not the frustrated immigrants in the outskirts of our cities  who made the order, heard across the world, to issue French entry visas at the rate of a trickle, all while boosting eviction/deportation quotas that must at all costs be carried out by the police. The succession of restrictive laws that attack freedom and equality of millions of people who live and work here under a pretext of otherness, this is not the work of “populism” unleashed.

At the helm of these legal crimes, we find the state, plain and simple–All successive governments, since Francois Mitterrand, and then relentlessly thereafter. In this area, and these are just two examples, the Socialist Lionel Jospin made known the moment he came to power there was no question of abolishing the xenophobic laws of Charles Pasqua; the socialist Francois Hollande indicated that the regularization of the undocumented would not be decided under his presidency moreso than under that of Nicolas Sarkozy. Continuity in this direction is clear. It is this stubborn encouragement of the state that shapes the ugly racialist opinion and reaction, and not vice versa.

I also don’t believe it to be unknown that Nicolas Sarkozy and his gang were constantly on the forefront of cultural racism, raising high the banner of “superiority” of our dear Western civilization and voting in an endless succession of discriminatory laws whose wickedness appalls us.

But finally, we fail to find a left that rises up in opposition with the strength demanded by such determined reactionaries. The left even often stated that it “understood” this demand for “security”, and voted without emotion for such flagrantly paranoid decisions as those aimed at expelling from public space any particular woman because she covers her hair or her body.

The left’s candidates announce everywhere they are leading a ruthless fight, not so much against the corruption of the capitalists and the dictatorially ascetic budgets as against undocumented workers and recidivist juveniles, especially if they are blacks or Arabs. In this area, both the right and left have trampled every principle. It was and is, for those who are deprived of papers, not a State of law, but the state of exception, the state of non-law. They are the ones who are insecure, and not wealthy nationals. If we were, which God forbid, be resigned to deport people, it would be better that we choose our rulers rather than the very respectable Moroccan or Malian workers.

And behind all this, for a long time, for over twenty years, who do we find? Who are the glorious inventors of the “Islamic menace”, which according to them is in the process of disintegrating Western society and our beautiful France? Who but the intellectuals engaged in their infamous task of fiery editorials, twisted books, and rigged “sociological surveys”? Is this a group of retired provincials and workers in de-industrialized towns who patiently erected the whole affair of the “clash of civilizations”, the defense of “republican pact”, the threats to our beautiful “secularism”, the “feminism” outraged by the daily lives of Arab women?

Isn’t it unfortunate that only the leaders of the far right (who only pull the chestnuts from the fire) are interrogated– without ever exposing more often the overwhelming responsibility of those on the so-called “left”, and more often the teachers of “philosophy ” rather than the supermarket cashiers– why not those who passionately argued that the Arabs and blacks, especially young people, are corrupting our educational system, perverting our suburbs, offending our freedoms and insulting our women? Or that there were “too many” in our football teams? Exactly as one use to speak of Jews and “{insert racial slur here}‘s”– that because of them eternal France was threatened with death.

There have been, of course, the emergence of fascist splinter groups labeling themselves as Islamic. But there are just as well fascist movements labeling themselves in defense of the West and Christ the King. This fact does not prevent any Islamophobic intellectual from incessantly praising our superior “Western” identity and to arrive at lodging our admirable “Christian roots” in the worship of secularism–And Marine Le Pen (one of the most fierce practitioners of this religion) has finally revealed the kind of political kindling that spreads its flames.

In truth, it is the intellectuals who invented the anti-working-class {antipopular} violence, particularly directed against the inner city youth, which is the real secret of Islamophobia. And it is governments, unable to build a civil society of peace and justice, who delivered the foreigners, and the first Arab workers and their families, as fodder for disoriented and fearful electorate. As always, the idea–no matter how criminal–precedes power, which in turn shapes the opinion that it needs. The intellectual–no matter how appalling–precedes the minister, who constructs her followers.

Books–no matter how disposable–arrive before propaganda, which misleads instead of instructs. And thirty years of patient effort in writing, invective and clueless electoral competition find their dismal reward in tired minds as in the voting herd.

Shame on these successive governments, who all competed on related themes of security and the “immigrant problem”, so as to cloud the fact that they primarily served the interests of the economic oligarchy! Shame on the neo-racialist and crudely nationalist intellectuals, who patiently covered over the void left inside the people by the temporary eclipse of the communist hypothesis with a layer of nonsense about the Islamic menace and the ruin of our “values” !

link to original at lemonde.fr

”Is het belangrijk voor migranten in Europa, en vooral migranten intellectuelen, om zich te buigen over de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust?”

Immers, zelfs onze Mark Rutte – historicus – heeft onlangs gezegd dat het verleden, hoewel belangrijk uiteraard, weinig aantrekkelijk is voor de nieuwe generatie Europeanen. Misschien verklaart dit waarom Rutte niet wist wat de Hollandsche Schouwburg is. Als we vandaag de dag het bestaan van de EU willen rechtvaardigen, dan het liefst als een ingewikkelde constructie die ons grotere economische welvaart garandeert. Maar laten we deze kijk even laten voor wat het is en teruggaan naar de vraag van Huyssen. Is het belangrijk voor migranten in Europa, en vooral migranten intellectuelen, om zich te buigen over de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust?

Ook al lijkt het antwoord intuïtief in de richting van een bevestiging te gaan, toch merk ik in mijn eigen omgeving op dat migranten – het geldt vaak niet minder voor autochtonen – weinig echte interesse hebben in de Holocaust. Landen zoals Iran en Marokko zijn historisch wel betrokken geraakt met de Tweede Wereldoorlog en met de Holocaust, maar Iraniërs en Marokkanen laten meestal geen bijzondere interesse blijken voor het onderwerp. Ze zullen misschien wel denken, laten we ons voorstellen onbewust: “Mijn familie heeft niet geleden in die tijd. Mijn vrienden hebben er niet mee te maken gemaakt. Het is iets dat in Europa is gebeurd en lang geleden ook nog.”

Het mag niet verbazen dat heel veel mensen zich waarschijnlijk zo voelen, als ze überhaupt over de kwestie na zouden denken. Er lijkt een kloof te bestaan die moet worden overwonnen, die niet kan worden onderschat. Het gaat vaak niet om het herinneren van vrienden of familie. Het gaat om het herinneren van anderen, vreemden. Is dat zinvol? Is het zinvol om niet alleen geografisch, maar ook historisch te migreren, naar het verleden van al die vreemden?

We zouden politieke redenen kunnen geven om deze “migratie in de tijd” te willen. Als het gaat om Iraanse migranten, dan lijkt het politieke doel vrij duidelijk: meer begrip voor de geschiedenis van Joden, vooral vanwege het hedendaagse conflict met Israël, zodat een eerlijkere interpretatie van de geuite emoties vandaag mogelijk wordt. Het doel is dan om Iraniërs bewuster te maken voor wat uitspraken van politici kunnen aanrichten. Niet dat ze zich daar al niet van bewust zijn, maar meer historische kennis zou het begrip waar het om gaat kunnen verdiepen.

Zo’n soort argument kan ook worden gegeven voor moslims in het algemeen in Nederland. Begrip voor de huidige, kleine Joodse bevolking in Nederland is belangrijk. Maar de moslims hier zijn een gediscrimineerde minderheid en doorgaans zeer kritisch over het beleid van Israël. Deze zaken bemoeilijken het doel van een migratie naar het verleden van vreemden, ten onrechte. Gediscrimineerd worden is geen goede reden om zich niet te interesseren in het verleden. Het toont slechts de eigen kleinheid aan. Het politiek conflict in Palestina, hoe we daar ook over denken, kan gescheiden worden van de verhalen van de vreemdelingen van wie het lot er toe doet. Een migranten intellectueel in Nederland kan zich niet veroorloven geen verstand te hebben van deze verhalen.

Behalve het politieke argument is er een maatschappelijke reden die gegeven kan worden voor een migratie in de tijd. Als migranten zich identificeren met de geschiedenis van Nederland en Europa, dan is dat goed voor de ontwikkeling van Nederlands en Europees burgerschap. Integratie. Het belang van de intellectuele tijdreis ligt dan niet in de eerste plaats bij de verhalen van toen, maar bij de noodzaak van vandaag om erbij te horen, om zich thuis te kunnen voelen. Herinneren als een middel om een lid te worden van een groep. Het gaat dan om “membership entitlement” en niet per se om “enlightenment relevance”, een onderscheid dat we even lenen van Amartya Sen. Er is een noodzakelijke spanning tussen het belang van verlichting en het belang van zich kunnen identificeren met een gemeenschap. Beide zijn belangrijk, maar de laatste is dat in grotere mate.

””In de eerste plaats is de onmogelijke taak van migratie in de tijd, naar het verleden van vreemden, belangrijk vanwege die particuliere verhalen en niets anders.”

Migranten zouden zich niet bezig moeten houden met de Holocaust zodat ze zich op een begripvollere manier kunnen mengen met politieke kwesties of zodat ze aan zichzelf en de natie kunnen tonen dat ze goede, geïntegreerde, burgers zijn. In de eerste plaats is de onmogelijke taak van migratie in de tijd, naar het verleden van vreemden, belangrijk vanwege die particuliere verhalen en niets anders. Deze taak heeft tegelijkertijd een algemene “enlightenment relevance”. Het verandert het karakter van de migranten intellectueel. Maar waar te beginnen? Ik zal hieronder drie mogelijke en belangrijke bronnen aanraden.

Een strip. Het is natuurlijk niet eenvoudig om zomaar te duiken in de geschiedenis van de Holocaust. Een toegankelijke introductie is de strip MAUS, gemaakt door Art Spiegelman. Het gaat over het leven van Anja en Vladek Spiegelman, Arts ouders, die beide Auschwitz overleven. De Duitsers heeft Spiegelman afgebeeld als katten en de Joden als muizen. Steeds weer herinnert Spiegelman de lezer op een impliciete manier dat het hier gaat om een verschrikkelijke metafoor, die door het racisme is gemaakt en in feite een groot leugen is. Achter de maskers van muizen en katten toont Spiegelman steeds weer mensen, maar zij kunnen zich niet zomaar ontdoen van deze opgelegde metafoor.

De maskers zijn een kunstzinnige manier om de machtsverschillen tussen de mensen te tonen. De strip is zeer gelaagd, zeer indringend en leert over de ervaringen van Arts ouders en over zijn tweede generatie die de oorlog niet mee had gemaakt maar wel de gevolgen moest ondergaan.

 Een film. Vergeet Schindler’s List of La vita e bella. De documentaire Shoah van Claude Lanzmann is beter geschikt voor een serieuze studie van de Holocaust. De film duurt maar liefst negen uur lang en bestaat volledig uit interviews met slachtoffers, denkers en enkele daders of betrokkenen. Ik weet nog goed dat ik de film voor het eerst keek, samen met mijn Joodse filosofiedocent. Het maakte een diepe, blijvende indruk op ons beide. Zoals Voltaire zijn vertrouwen in de natuur verloor na de aardbeving van Lissabon, zo begrijpt de kijker beter waarom de filosoof Adorno vertrouwen verloor in de mens. Er zijn gesprekken in deze film die ik nooit meer kan vergeten.

Maar de film heeft ook een meer praktische functie in de lijn van mijn betoog. Lanzmann leert de kijker namelijk ontzettend veel over de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust. Feiten. Details. De documentaire eindigt niet met een kitscherige happy ending zoals in La vita e bella, maar met een trein op weg naar een vernietigingskamp.

Een boek. Ik heb twee zeer toegankelijke bronnen genoemd, een strip en een documentaire. Een boek is geschikt om de inspanning verder te verdiepen. Heel bekend is natuurlijk het boek van Hannah Arendt over het proces van Eichmann. Harry Mulisch heeft een zelfde soort boek geschreven dat makkelijker te lezen is en net zo goed (De zaak 40/61). Maar in de Nederlandse context is vooral het werk van Jacques Presser leerzaam en inspirerend. Presser was een Amsterdamse Jood en een getalenteerd historicus. Zijn bekendste werk heet simpelweg Ondergang met als ondertitel De vervolging en verdelging van het Nederlandse Jodendom 1940-1945 (twee decennia later gepubliceerd in 1965). Wat dit boek voor mij zo bijzonder maakte is de schrijfstijl. Het lukt Presser om op een zeer objectieve manier de feiten heel precies weer te geven en tegelijkertijd de lezer in het hart te raken, maar ook om de objectieve feiten kritisch te interpreteren. Ter illustratie de eerste alinea van de inleiding:

“Dit boek behelst de geschiedenis van een moord. Een moord, tevens massamoord, op nimmer gekende schaal, met voorbedachten rade en in koelen bloede gepleegd. De moordernaars waren Duitsers, de vermoorden Joden, in Nederland ongeveer honderdduizend, nog geen twee percent overigens van het totaal aantal slachtoffers, door deze Duitsers bij hun Endlösung der Judenfrage gemaakt. De hier te lande woonachtige Joden werden in een proces van ontrechting en isolering van vrijwel alles beroofd, weggevoerd en in wetenschappelijk-systematische, technisch welhaast onberispelijke stijl omgebracht. Stadsbewoners en plattelanders, orthodoxen en vrijzinnigen, gezonden en invaliden, ouden en jongen, gezinnen en enkelingen, Nederlanders en vreemdelingen: mannen, vrouwen en kinderen. Zonder overhaasting, weldoordacht, geregistreerd en gereglementeerd. De moordenaars waren niet zelden bruten en ongeletterden, maar dikwijls ook gestudeerden en intellectuelen met een onuitroeibare voorliefde voor literatuur, beeldende kunsten en muziek; velen hunner waren zorgzame huisvaders, geenszins verstoken van Gemüt, vrijwel allen vierden het Kerstfeest en hervatten daarna hun arbeid: de moord op ontelbare mannen, vrouwen en kinderen, weerloze mensen, medemensen.”

Migranten intellectuelen, negeer Rutte, negeer de cultureel-politieke status quo. Vergeet het eeuwige gezeur over integratie. We kunnen het ons niet veroorloven om zulke bronnen niet te kennen en om de juiste redenen, die er werkelijk toedoen. Een strip, een film en een boek. Ze zijn begrijpelijk voor iedereen. Niet voor “membership entitlement” maar voor “enlightenment relevance”. De migratie naar het verleden, naar het verleden van anderen, van vreemden, en niet alleen van de “eigen” geschiedenis, is een wezenlijk onderdeel van onze ontwikkeling.

JPO’M: What is the central thesis of your new book?
HD: That in the aftermath of European colonialism, a series of regimes came to power in which knowledge production was conducive to postcoloniality. These were the kind of ideological formations that resulted in political leaders like Hosni Mubarak, or Ben Ali. They come from a combination of Third World socialism, postcolonialism, nationalism and native Islamism. But this has come to an end. So Arabs and Muslims are now on a level playing field. As a result, you have not only new regimes that will come to power, but new regimes of knowledge that will come to power.

JPO’M: You argue that “the West” has lost its potency, why so?
HD: Well even if you look at the construction of the term, it’s a binary opposition that was never a solitary construct: just look at the recent book by Niall Ferguson: The West and The Rest – “West” was always in juxtaposition and necessitates “the East, Islam, Arabs, or the Orient “ in order to justify itself. My primary proposition is that this binary has collapsed, not just in the west. The whole notion imploded in the aftermath of the collapse of the Soviet Union. The formation of the European Union already posited a different set of priorities that were not always automatically conducive to US strategic, globala and imperial interests. Now there are marked differences. So this idea of the west in binary opposition doesn’t have the same potency that it did from the early nineteenth century to the height of the Cold War.

JPO’M: In your book you maintain that “Islam has exhausted itself”. Are you thinking about the collapse of the Islamic Republic of Iran?
HD: I think the Islamic republic has lost both its potency, and its legitimacy. As soon as the revolution in Egypt happened in January 2011, the leader of the Islamic Republic called it an “Islamic revolution”. The Muslim Brotherhood then responded by saying that it was not an Islamic revolution, but an “Egyptian revolution”. The Islamic republic has lost 30 years of legitimacy, because it has been 30 years of repression. What we are experiencing right now is its aftermath: the formation of a very potent, active, and effervescent, public space, which is not under the control of the ruling regime in the Islamic Republic. It has worked itself into a garrison state with no organic link to the rest of the society. Regimes like the Islamic Republic have no legitimate link with the people except for brutality and violence.

JPO’M: You seem quite confident that the Arab Spring will not become hijacked by Islamic fundamentalists. What evidence do you have to support this argument?
HD: I am very confident of this. First of all we have to understand that the Islamic theocracy was one revolution in one nation-state. Two factors distinguish the rise of the Muslim Brotherhood in Egypt. Number one, they are Sunni’s, not Shiite. Therefore the proclivity of the Shiite communities to support charismatic leaders like Ayatollah Khomeini, does not exist in the overwhelming Sunni population of the region. Furthermore, none of these ideologies, such as that of the Muslim Brotherhood, have any particular claim over the majority of the population. Certain football teams in Egypt are more popular than the Muslim Brotherhood. Also, the example of the Islamic Republic is the best historical mirror to hold up in front of the Arab population, for what not to do. Lastly, and most significantly, what we are witnessing in the Arab world is transnational.

JPO’M: Will women play a significant role as the Arab Spring moves forward?
HD: Well women’s rights and feminist movements have been in the Arab and Muslim world for a very long time, in both a secular and an Islamic version. The Arab Spring has simply expanded the public space in which the women’s rights movement will be exercised. Women are integral to this movement. I guess the question we face is not whether a Sharia-type inquisition or an Islamist rule will guarantee women’s rights, but the other way around. It is now time for women’s rights organisations to protect the individual rights of women’s civil liberties against any of the many potential atrocities of the state. The women’s rights movement is integral to the public space. We should be far less concerned about whether or not the Muslim Brotherhood comes to power in Egypt, or for example, whteher or not it will impose anti-women and misogynistic rules and regulations, than we should be about the absolute necessity of the formation of women’s rights organisations, unions and assemblies, to protect the civil liberties of women.

JPO’M: You also posit that racism plays a dominant role in Middle Eastern countries; do you believe this will change?
HD: Unfortunately the racism that exists in the Arab world against Iranians or against North Africans, is a societal fact. The change in the ruling regimes does not necessarily mean a change in the society. The new regime of knowledge will have to emerge from the public space, which needs to cleanse itself of this sort of innate racism. That is a product of ethnical nationalism, something which has been quintessential in the forming of these racist tendencies. The more we are distanced from the formations of ethnic nationalism, as they were integral to post-colonial ideologies, the more the public space will provide an opportunity for us to articulate anti-racist and anti-misogynistic arguments.

JPO’M: Will the relationship between the US and Israel change in the light of the Arab Spring?
HD: Up until now the United States and Israel have had one singular role in the region to play: that of the counterrevolutionary. They have been in cahoots with Saudi Arabia to prevent this tsunami of democratic revolutionary uprisings, or, to micromanage it to their benefit. The main reason for the false alarm around the Iranian nuclear project by Israel is to distract attention from the fate of Palestinians, and from the democratic disposition of the Arab Spring. Israel has built itself upon the very ideology of opposing Arab democratic conditions. It is chiefly responsible for trying to control them, seeking to detract from these revolutionary uprisings.

JPO’M: Could you explain this idea of getting beyond Edward Said’s Orientalism?
HD: I will begin by emphasising that we are all standing on the shoulders of the giant that was Edward Said. What I have to say is not a negation of Said, but a confirmation of what he says by transcending it. We need to change the interlocutor, and the fictive white man that was sitting in Edward Said’s mind, who spent a productive and magnificent life trying to convince him that the Palestinians were wronged. This does not result in a very significant change. But as a result, I believe in establishing solidarity, first of all horizontally, in the nations across the Arab, and Muslim world ─ but also in Asia, Africa, and Latin America. This kind of interlocution is far more important than trying to convince any fictive white person. There is a comparative and cross-national revolutionary uprising that necessitates these solidarities. It makes it possible for us to have interlocution not only within the public space, but also with our friends and comrades across continents.

JPO’M: And the US, how do you see their role?
HD:I don’t see any opportunity in American political culture to change things. The extraordinary power of money and special interests makes it absolutely impossible for the United States to be representative of the public in any meaningful way. They will continue to play this radically anti-revolutionary function ─ in cahoots with Saudi Arabia and Israel ─ but to no purpose, because these democratic uprisings are so deeply rooted, so pervasive, that they will not be diverted.

JPO’M: Will this inevitably mean a violent struggle between Israel and other Arab states?
HD: Well we have to make a distinction between the ruling Zionist regime and the Israeli people. I conclude my book with a quotation from a group of Israelis who want to be part of the Arab spring. So I have every reason to believe that very soon Israelis will overcome their Zionist psychological barrier, and join their brothers and sisters in the Arab world. This will result in the only sensible outcome and the only scanario in which the Israeli/ Palestinian conflict can be resolved: a one state solution.

JPO’M: In your book you accuse the novelist, Salman Rushdie, of using the western media to promote his career. Did he not have a right to free speech when Muslim clerics were publicly calling for him to be murdered?
HD: I think Salman Rushdie has the right to say whatever he wants in a great novel like Midnight’s Children or indeed in a stupid novel like The Satanic Verses, and the reaction to any novelist’s work should be literary criticism. You either like the book, and you endorse it, or you dislike the book and you write a negative review of it. I categorically denounce the fatwa against Salman Rushdie. But after that fatwa, Rushdie became integral to the massive propaganda machine of Islamaphobia. This was not only irresponsible; I consider Rushdie as rather responsible for advocating Islamophobia in both Europe and America.

JPO’M: You have argued that every state, throughout history, has been formed from a violent struggle, yet you argue here that this is not a violent revolution. Doesn’t every revolution incur violence at some level?
HD: Well we are having a violent race for power right now in Syria, where you have China, Russia, and Iran on one side, and the United States, Saudi Arabia, and Israel on the other side, infusing violence into the situation and radicalising it. The Americans, the Saudi’s, and other Gulf states have decided to finance those who are fighting. The main violence is perpetrated by the Assad regime. As far as the race for state control is concerned, violence is still ongoing. But my concern is with the public space, and with the formation of institutional resistance, internal tyranny, and external imperialism. I understand how states operate, but my focus is more on the institutional formation of various ways of preventing a totalitarian regime from taking shape.

JPO’M: So you believe any level of violence will debilitate this revolution?
HD:  My position is that as opposed to throwing a Molotov cocktail, or getting armed and shooting at people, the revolutionary forces need to be translated into institutional resistance to tyranny. This should come in the form of labour unions, women’s rights organisations, and student assemblies. Blind violence is entirely counterproductive. What is absolutely necessary, and what ultimately prevents tyranny, is the formation of these three institutions.

JPO’M: In the last chapter of your book you say, “the Arab Spring has ended the Foucauldian reading of power and the politics of despair he theorized in his reading of governmentality.” Could you expand?
HD: I detect a certain structural predisposition in Foucault’s notion of governmentality: this idea that government moves from institutions of repression into our mentality, and that our mentality in turn becomes integral to these oppressive regimes. My argument is that in the Arab Spring, we are liberated into a moment where the institutions of repression do not work, where a new form of subjectivity can be formed, which must lead to a new condition of govermentality.

JPO’M: Do you see your book as contributing to the revolution?
HD: Yes, I believe this book in some small way is my contribution to this revolution. I quote Marx who says, “We should not interpret the world but change it”. I say by interpreting the world the way I do, I change it in some way.

www.opendemocracy.net/

Euforie maakte zich meester van Iraniërs over de hele wereld waren ze tot diep in de nacht opgebleven of hadden ze hun wekkers gezet, afhankelijk van hun afstand tot de Amerikaanse westkust. De hoeders van de veel bekritiseerde Islamitische Republiek waren echter wantrouwig, en de complotdenkers onder hen dachten dat de prijs onderdeel was van een samenzwering. Deze mensen beschouwen alles als een samenzwering, net als de reactionaire elementen in de ‘oppositie’ die ze hebben doen ontstaan en over de hele wereld hebben verspreid om aan de macht te kunnen blijven.
De machthebbers in de Islamitische Republiek dachten dat de Oscar diende om hun heerschappij te ondermijnen. Degenen die hopen dat Amerika en Israël hen ooit in Iran aan de macht zullen brengen, dachten juist dat de prijs was bedoeld om te voorkomen dat ze het regime omver zouden werpen. Paranoia alom dus, en daarmee vormde de prijs een waterscheiding tussen degenen die door de politiek waren aangeraakt en degenen die door de kunst werden bevrijd.

Cinema illuminé

Iedereen die ook maar enige affiniteit heeft met de filmkunst, in het bijzonder de Iraanse, vond dat het hoog tijd was voor een Oscar. De bekroning lag al lang in het verschiet en was meer dan verdiend. De suiker smolt in onze harten, zoals we in het Perzisch zeggen.
Iraniërs en hun cinema hebben een echte liefdesrelatie. Elke film van een begaafde Iraanse cineast is een liefdesbrief aan het publiek, dat zo’n brief altijd beantwoordt en deelt in de vreugde en extase van de internationale erkenning. Want ook de rest van de wereld houdt van deze films en bewondert ze om hun verhalen en hun filmtaal, om het virtuoze acteerwerk en het vernuft van de regisseurs, het geraffineerde camerawerk en de ensceneringen – of anders vanwege de slimme montage, het geluid, et cetera. Maar elk van deze films bevat tevens een (niet erg goed) verborgen boodschap van de Iraanse filmmakers aan hun publiek: ’Wij zijn hier, we zien jullie, we staan achter jullie, we zullen deze tirannie doorstaan, de dageraad gloort, hou vol, het leven is mooi!’
Die zondagavond was de hele wereld getuige van de liefde tussen de Iraniërs en hun cinema. Mannen en vrouwen, links en rechts, vroom en anderszins, kwamen bij elkaar in de hoop dat de wereld hen zou leren kennen door het beste wat ze in zich dragen. De Oscar was een moment van triomf voor een volk dat zwaar lijdt onder de machthebbers in eigen land, maar ook onder de dreiging van oorlog en de verlammende sancties die van buiten worden opgelegd – uitgerekend door de winnaar van de Nobelprijs, Barack Hussein Obama!
De Iraanse cinema schonk de wereld Abbas Kiarostami, Mohsen Makhmalbaf, Jafar Panahi, Amir Naderi, Bahram Beizai, Bahman Farmanara en Dariush Mehrjui, en nog veel meer sterren uit heden en verleden die over de hele wereld worden bewonderd. Eindelijk heeft deze cinema een groot, internationaal publiek bereikt, de bekroning van meer dan een eeuw visionaire filmkunst.
Asghar Farhadi beklom de Mount Everest van de internationale film, en Forough Farrokhzad (1935-1967), de begaafde en baanbrekende dichteres/cineaste, scheen die winteravond als een gelukzalige ster haar stralende licht op haar nakomeling.

Film en samenleving in Iran

De geboorte van de Iraanse film valt samen met de oorsprong van de cinema zelf, in de periode dat Iran zijn gedenkwaardige ontmoeting had met de Europese koloniale moderniteit. Mirza Ebrahim Khan Akkas Bashi, hoffotograaf van Mozaffar ad-Din Shah (de monarch uit het geslacht der Qajaren die tussen 1896 en 1907 regeerde) kocht in juli 1900 in Parijs een van de eerste Gaumont-camera’s, waarmee hij het bezoek van zijn vorst aan Europa filmde. Al snel daarna werden in Iran de eerste bioscopen geopend. Sindsdien is het medium film onlosmakelijk verbonden met het Iraanse volk.
De nieuwe kunstvorm slaagde erin om de censuur van koningen en geestelijken te omzeilen en de gewone Iraniërs te begeleiden bij zowel de moeilijkste als de mooiste momenten uit hun collectieve geschiedenis. Met name na de constitutionele revolutie (1906-1911) werd de Iraanse film een integraal onderdeel van de meest ingrijpende gebeurtenissen uit de geschiedenis van het land, en begeleidde zij het Iraanse volk in de woelige overgang naar de moderniteit, waarbij altijd de meest traumatische keerpunten in de hedendaagse geschiedenis werden vastgelegd.
Niet-islamitische Iraniërs, met name Armeniërs, speelden een cruciale rol in de ontwikkeling van de Iraanse film. In 1925 stichtte de prominente Iraans-Armeense cineast Ovanes Ohanian (1896-1960) de eerste filmacademie in Iran en in 1930 maakte hij de eerste Iraanse stomme film, Haji Agha (De filmacteur). Later, in 1932, maakte Ohanian de film Abi en Rabi. Die invloed van niet-moslims op de Iraanse cinema was bovendien van cruciaal belang bij de vorming van Iran als natiestaat.
De eerste Iraanse sprekende film, Dokhtar-e Lor (het Lor-meisje), werd gemaakt door Ardeshir Irani en Abdolhossein Sepanta voor de Imperial Film Company in Bombay, en had als ondertitel ‘Het Iran van gisteren en het Iran van vandaag’. Deze film kreeg een politieke ondertoon tijdens de opkomst van de Pahlavi-dynastie en het ’moderniseringsbeleid’ van Reza Shah (die regeerde van 1925 tot 1941).

Spoedig na de door de CIA gesteunde staatsgreep van 1953 werd de Iraanse film een belangrijk cultureel podium om de trauma’s van een verraden natie vast te leggen. In de jaren vijftig en zestig ontgonnen filmakers als like Farrokh Ghaffari, Ebrahim Golestan, Forough Farrokhzad en Dariush Mehrjui nieuw terrein voor de Iraanse film. Bij elkaar vormen hun films een perfecte afspiegeling van de hoop en de angsten van hun landgenoten.
Met de release van The Cow (1969) van Dariush Mehrjui kreeg de Iraanse film een groter, internationaal publiek en de oprichting van het Tehran World Festival in 1973 bracht gerenommeerde regisseurs als Satyajit Ray en Michelangelo Antonioni naar Iran. Maar het waren de trauma’s van de Iraanse revolutie (1977-1979) en de daaropvolgende oorlog met Irak (1980-1988) die de Iraanse filmmakers een gemeenschappelijk platform gaven waarmee zij een bloeiperiode zouden inluiden en hun films onder de aandacht van de wereld zouden brengen. Veel historici beschouwen overigens het afbranden van de Rex-bioscoop, op 19 augustus 1978 in de zuidelijke stad Abadan, waarbij honderden mensen omkwamen, als de aanzet tot de Iraanse revolutie van 1979.
Het waren de films Runner (1985) van Amir Naderi, die werd opgenomen terwijl Saddam Hussein Iran bombardeerde, en Bashu: The Little Stranger (1986) van Bahram Beizai, die zich afspeelt in het door oorlog verscheurde land, die de Iraanse film internationaal in de belangstelling brachten. In deze periode kwam ook de meester van de Iraanse oorlogfilm naar voren: Ebrahim Hatamikia, de Iraanse Oliver Stone.
In de naoorlogse rechteloosheid maakte Jafar Panahi furore en al snel werd hij gevierd als dè filmregisseur van de Groene Beweging. Nu moet hij een gevangenisstraf uitzitten en mag hij twintig jaar lang geen films maken. Hij heeft dit verbod getrotseerd en onlangs een film uitgebracht met de titel This is not a Film (2010). Geen regering ter wereld kan de menselijke inventiviteit tegenhouden, dat is de eerste en laatste les die de Iraanse film ons leert.

De kleine grote man

Oscarwinnaar Asghar Farhadi heeft vele roemruchte voorzaten. Generaties van illustere Iraanse filmmakers, van Forough Farrokhzad tot Jafar Panai, staan elke keer als hij achter zijn cameraman staat en ’Actie!’ of ‘Cut!’roept naast hem.
Farhadi (1972) volgde in Teheran een opleiding tot theaterregisseur, maar voelde zich als snel aangetrokken tot de film, een medium waarin hij vanaf het begin uitblonk, getuige de vele bekroningen voor zijn werk. Fireworks Yesterday (2006) won de Gouden Hugo op het International Film Festival van Chicago en About Elly (2009) kreeg op het festival van Berlijn een Zilveren Beer voor de beste regie. Zijn meest recente film, A Separation, waarvoor hij de Oscar kreeg, ging in première op het 29ste Fajr International Film Festival in Teheran en kreeg meteen veel bijval van de critici. In februari 2011 werd het de eerste Iraanse film die een Gouden Beer won in Berlijn. Op 15 januari 2012 volgde de Golden Globe als beste niet-Engelstalige film en was de film de Iraanse inzending voor de Oscars, met nominaties in de categorieën beste niet-Engelstalige film en beste oorspronkelijke scenario.
Toen Farhadi zijn Award in ontvangst nam, begroette hij eerst zijn landgenoten met een paar woorden in het Perzisch. Hierna volgde een boodschap van hoop en vrede voor zijn eigen volk en alle mensen op de wereld:

Op dit moment kijken vele Iraniërs van over de hele wereld naar ons, en ik stel me voor dat ze erg blij zijn. Maar ze zijn niet alleen blij omdat een film een belangrijke prijs heeft gewonnen. In deze tijd, waarin politici spreken over oorlog, intimidatie en agressie, wordt ons land geroemd om haar prachtige cultuur, een rijke, oeroude cultuur die lang verborgen zat onder een dikke laag politieke stof. Daarom zijn de mensen blij. Ik wil deze prijs met trots opdragen aan het volk van mijn land, het volk dat alle culturen en beschavingen respecteert en niets moet weten van vijandigheid en rancune. Ik dank u allen.

Miljoenen Iraniërs hingen aan Farhadi’s lippen en al snel gingen Perzische vertalingen van zijn woorden als een lopend vuurtje over de hele wereld, waarna hij en zijn team werden bedolven onder de felicitaties. Maar op het moment van deze triomf gingen de gedachten ook uit naar meestercineasten die in ballingschap zijn gestorven, zoals Sohrab Shahid Sales (1943-1998), of die in het buitenland wonen, zoals Amir Naderi en Bahram Beizai, of die een verbod hebben om films te maken, zoals Jafar Panahi.
Het regime, dat kort daarvoor de enige onafhankelijke vereniging van Iraanse filmmakers had verboden (The House of Cinema: The Iranian Alliance of Motion Picture Guilds), deelde niet in de eer. Zoals altijd hadden de Iraanse filmmakers de censuur van de Islamitische Republiek moeten ontwijken om de Iraniërs roem te bezorgen.
De angst van het regime voor de wereldwijde populariteit van de Iraanse film is terecht. Dankzij de cinema heeft het Iraanse volk reeds de garnizoensstaat kunnen ontvluchten waaraan de machthebbers 75 miljoen mensen wil onderwerpen. Het internationale publiek dat de Iraanse film heeft gegenereerd, zal niets minder bewerkstelligen dan de bevrijding en de het definitieve afwerpen van de ketenen waarmee de Islamistische tirannie haar onderdanen wil kluisteren.

Hamid Dabashi is Hagop Kevorkian Professor of Iranian Studies and Comparative Literature aan de Columbia University in New York. Over de Iraanse film schreef hij onder meer het boek Masters and Masterpieces of Iranian Cinema (2007).

De malaise van links blokletterde de Nederlander Joost Zwagerman enkele jaren geleden in een fel essay. Waar staat links nog voor? Waar ging het fout? Waar zijn de bronnen van de vernieuwing?  Wat moet links doen? Kán links nog iets doen?

Een parallelgesprek met twee  mannen voor wie het woord ‘links’ niet tussen aanhalingstekens staat: minister van staat Jos Geysels, voormalig politiek secretaris van Agalev (nu Groen!) en sinds 2007 voorzitter van 11.11.11, de koepelorganisatie van de Vlaamse Noord-Zuidbeweging, en Lieven De Cauter, schrijver, filosoof en activist. Zijn recentste  publicatie, uit 2011, is  De alledaagse Apocalyps. Het entropisch imperium: beschouwingen over de planetaire uitzonderingstoestand. Van nine-eleven tot de Arabische Lente (cfr. deze website). Zowel Geysels als De Cauter houden een pleidooi voor een eigentijds links dat zich bewust is van de enorme maatschappelijke veranderingen  en de bijbehorende onrust, en dat probeert dit alles in zijn denken en handelen te verdisconteren.

Kunnen jullie het woord ‘links’ nog gebruiken zonder aanhalingstekens? Waar staat het dan voor?

Jos Geysels: We leven in een tijd waarin zowat alles tussen aanhalingstekens staat. Maar, ja! Ik kan het woord zonder schaamte of relativering gebruiken. Voor mij staat het voor vrijheid en solidariteit. Maar dan niet langer gekaderd in negentiende-eeuwse of begin twintigste-eeuwse definities, maar bekeken vanuit een aantal hedendaagse realiteiten en problematieken. Vrijheid heeft te maken met autonomie, de capaciteit om zelf tot conclusies te komen, de eigen belangen te verdedigen. De combinatie van de twee lijkt me heel belangrijk. Je ent je daarmee ook op een aantal grote historische stromingen: het politieke liberalisme, het filosofische anarchisme, vrijheidslievende vormen van solidariteit gekoppeld aan solidaire vormen van vrijheid. Het is in die synthese dat ik het altijd gezocht heb, met vallen en opstaan.

Welke van die twee waarden wordt op dit ogenblik het meest bedreigd?

Jos Geysels: Beide. De val van de Muur was voor mij een belangrijke cesuur. De economie is inmiddels uitgebreid tot elk facet van ons leven. We zijn ofwel producent, ofwel consument. Dat heeft zich doorgezet in een heel enge visie op vrijheid: alles wat je kiest zijn producten.  Wat de solidariteit betreft, spreken de feiten voor zich. Men is niet langer solidair met de generaties die na ons komen. De ecologische gevolgen daarvan zijn enorm. Men ziet blijkbaar het belang niet meer van vormen van herverdeling. Dat wordt zo ouderwets gevonden dat het tussen aanhalingstekens wordt geplaatst. Ook de linkerzijde heeft zichzelf tussen aanhalingstekens gezet. En dat is het domste wat je kan doen. Zelfkritisch zijn is iets anders dan onzeker zijn. In sommige dingen moet je niet soepel zijn
.
Lieven De Cauter: Eigenlijk is het simpel voor mij. Links is opkomen tegen onrechtvaardigheid en voor sociale rechtvaardigheid en gelijkheid. Intussen is daar iets bijgekomen omdat we weten dat er zonder ecologische zorg geen rechtvaardige samenleving mogelijk is. Er zit reeds een onrecht in ons ecologisch wangedrag.  Voor mij is links niet ideologisch. Ik ben geen maoist, ik ben geen marxist, ik ben geen stalinist, enzoverder. Nooit geweest. In die zin staat links ofwel tussen vijftien aanhalingstekens ofwel geen enkel. Vanaf eind jaren zeventig stond Links voor mij voor de strijd tegen het neoliberalisme, zelfs al was mij die naam toen wellicht niet bekend.

Ik ben heel vroeg activistisch geworden. Ik was vooral wereldbetrokken. De Belgische politiek heeft me nooit zo geïnteresseerd en dat tot op de dag van vandaag. Maar als het de spuigaten uitloopt, dan houd ik me er wel mee bezig. Na Zwarte Zondag heb ik in 1991 De Verontruste Juristen opgericht. Het eerste proces tegen het Vlaams Blok is hieruit voortgekomen. De dood van Semira Adamu in 1998 heeft me diep aangegrepen. Ik heb een actie opgezet en de steun betuigd aan de mensen zonder papieren die toen de Begijnhofkerk in Brussel bezetten. Dat engagement heeft zich ook vertaald in mijn essayboek De capsulaire beschaving. Ik heb toen ook voor mezelf beslist om de schoten tussen activisme en mijn academisch werk te slechten.

Ik noem me nu, zij het steeds met de nodige twijfel, schrijver, filosoof en activist. In het najaar van 2002 ontdek ik de website van het PNAC met het plan om Irak aan te vallen. Na 9/11 ben ik beginnen schrijven aan een lange reeks van stukken over de War on Terror. Die heb ik grotendeels verzameld in mijn boek De Alledaagse Apocalyps. Nog voor het uitbreken van de oorlog heb ik het BRussels Tribunal opgericht. samen met de culturele wereld.  Het heeft vorig jaar nog een groot colloquium mee opgezet rond de positie van Iraakse academici.

Je eigen invulling van links heeft dus alles te maken met je activisme?

Lieven De Cauter: Absoluut. Locaal activisme is het echte activisme, omdat je ingebed bent in een maatschappelijke en professionele context en dus echt effect kan hebben. Je inzetten tegen de oorlog in Irak is natuurlijk goed, maar de kans dat je iets bereikt is veel kleiner. Maar je moet die dingen blijven aankaarten. Bush en Blair zijn oorlogsmisdadigers. Zij moeten vervolgd worden, al lijkt dat op dit ogenblik utopisch. Toch is het duidelijk dat Bush en Blair op dit ogenblik bang zijn. Over Bush gaat het gerucht dat hij op een bepaald ogenblik niet naar Genève durfde gaan uit angst voor een mogelijke arrestatie. De geest van het Internationaal Gerechtshof van Den Haag is uit de fles! Mensen beginnen te beseffen dat de idee van straffeloosheid wankel wordt. In dat opzicht verdedig ik de rechtsstaat en het internationale recht. Er zijn ook activisten die de omgekeerde conclusie trekken en de staat verwerpen als een machine van leugens en misbruik. Maar ik zie op dit ogenblik geen andere mogelijkheid dan het verbeteren van het recht, meer wettelijkheid dus.

Waar is het de voorbije decennia fout gelopen met links?

Jos Geysels: De samenleving is veel grondiger veranderd dan links aanvankelijk dacht. Links had een vrij simpel begrippenapparaat waarmee de samenleving werd geanalyseerd – ik denk aan het klassenbegrip. Dat ligt inmiddels veel complexer. Ook de samenstelling van de werknemersklasse is grondig veranderd en de opvattingen daarover. In het Westen is de pure uitbuiting verdwenen door de democratie. Er zijn in de tweede helft van de twintigste eeuw enorme sprongen gemaakt. Vergeet niet dat vrouwen in België pas  sinds 1948 kunnen stemmen.

Ik ben grootgebracht in de wereld van de christelijke arbeidersbeweging, met nadruk op arbeidersbeweging. Daarmee leer je een aantal verbanden zien en een aantal waarden koesteren. We lazen Het Volk. Mijn vader werkte daar. ’s Avonds was hij wijkmeester van de KWB (Katholieke Werklieden Bond). We waren lid van De Volksverzekering. Onze bank was de BAC. Die hele wereld speelde zich af in een klein, maar duidelijk verband. Dat is allemaal verdwenen. Denk aan de beroemde woorden van Thatcher: ‘There is no such thing as society. There are only individuals’. Dat ging gepaard met een economische boom. Alles moest direct, snel, onmiddellijk zijn. Het gevoel van ‘ik ga er geraken’ was heel sterk. Dat is uitgegroeid tot wat Gramsci een dominant discours noemt. Iedereen, ook de linkerzijde, heeft zich daaraan aangepast.

Een bepaalde samenhang is voorgoed verdwenen. Men onderschat wat dat aan onzekerheid met zich meebrengt. Ik ben nogal geïnspireerd door de werken van Zygmunt Bauman, een zeer onderschatte denker. Hij spreekt van ‘vloeibare tijden’. Je bent van niets meer zeker. Je kan niets meer vastpakken. Die combinatie van sociologische en economische veranderingen, van een ecologisch rampenscenario, van een onzeker naar autonomie zoekend individu, in de schaduw van een neo-liberaal dominant discours (al vind ik de term neo-liberaal niet adequaat) heeft de huidige situatie met zijn paradoxen gecreëerd. Gramsci parafraserend, het oude is dood en het nieuwe is nog niet geboren.

We zitten op een scharniermoment. De linkerzijde weet niet goed hoe het verder moet. Een deel van de rechterzijde beweert van wel en dat mobiliseert. Zij geeft een bepaald antwoord op die paradoxen: verder doen zoals het is vermengd  met nostalgie op het niveau van normen en waarden. Wat dat op dit ogenblik in een verhaal kan gieten, is aan zet. In Europa is dat niet links. De linkerzijde heeft op dit moment geen verhaal. Op een bepaald ogenblik waren er als ik me niet vergis negen van de vijftien lidstaten van het toenmalige Europa links. Ze hebben een kans gemist; ze zaten muurvast in de Derde Weg, in het liberale  contractdenken. Maar je kan niet alle menselijke verhoudingen in dat contract meenemen. Links heeft geen mobiliserend verhaal en geeft dat slechts schoorvoetend toe. De breuk met het liberalisme is nog niet gemaakt.

Neem bijvoorbeeld de titel van het boek van Patrick Janssens (de socialistische burgemeester van Antwerpen):  Voor wat hoort wat. Dat is geen linkse titel. Dat is geen verbindend verhaal. Geen mobiliserend principe. Men beperkt armoede tot het aantal OCMW-cliënten (OCMW, Openbaar Centrum voor Maatschappelijk Welzijn. Een openbare gemeentelijke instantie die bijstand verleent aan kansarmen en ouderen). Maar het aantal werkende armen is dubbel zo groot. Daar gaat het over.  Tijdelijk werk is bijvoorbeeld helemaal geen voorbode van vast werk. Het gaat hier om mensen die bij een tegenslag plots in de armoede terecht kunnen komen. Hun aantal wordt geschat op 15 tot 20 procent van de werkende bevolking!  De arbeidersbeweging zou zich ook op deze mensen moeten richten. Dat is niet gemakkelijk, want ze zijn verspreid en vaak niet bij een vakbond aangesloten. Vaak stemmen zij ook niet  op links.

Heeft de sociaal-democratie  onder druk van de neoliberalisering de arbeider en de economie uit het oog verloren?

Jos Gyesels: Neoliberalisering is een te gemakkelijke term. Er zit ook een andere component bij: de pursuit of happiness. Dat is een geweldig mobiliserend idee – denk maar aan the American Dream. Het geluk bestaat en we kunnen het bereiken via de markt. En lang is dat goed gegaan. Er werden winsten beloofd van 13 procent. Iedereen wist eigenlijk dat het niet kon, en toch werkte het. De schaarse economen die tien jaar geleden de bubble voorspelden, werden niet serieus genomen. En wat nog eigenaardiger is: diegenen die toen in dat verhaal zijn meegegaan, zijn dezelfden die nu commentaar geven. Ongelooflijk; Paul de Grauwe is onze meest linkse economische denker. Shame on the left.

Op een bepaald ogenblik was links niet meer geïnteresseerd in economie, de vakbonden daargelaten. Je merkt dat aan de studiediensten (de Belgische tegenhanger van het wetenschappelijk bureau van een partij – red.). Links heeft zich bij de economische orde neergelegd. Soms is het niet goed om je ergens bij neer te leggen, maar om na te denken! Ik ben altijd een grote criticus geweest van de Derde Weg. Daar is veel over gepolemiseerd. De Derde Weg is voor mij een ideologische nederlaag.  Ik besef dat je soms strategische en tactisch moet nadenken, maar Schröder, Blair, Clinton hebben de uitverkoop omarmd, gesterkt door een goede, flitsende communicatie en een verschuiving richting de middenklasse. De arbeider bestaat als negentiende-eeuwse figuur natuurlijk niet meer. Komt daar nog bij dat hij steeds vaker tegen zijn belang stemt. De populistische en nationalistische partijen zijn economisch gezien meestal zeer liberaal.  Voor mijn vader zaliger zou dit onvoorstelbaar zijn. De steun voor extreemrechtse partijen komt uit de oude  arbeidersbastions.

Lieven De Cauter: Er is nog veel werk aan de analyse van wat er fout gelopen is bij links. De allergrootste fout die ideologisch links volgens mij heeft gemaakt, is om niet al heel vroeg het totalitarisme af te zweren. Dat werd in de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw al gedaan door bijvoorbeeld de Frankfürter Schule. Zij hadden toen al kritiek op de Sovjet-Unie als staatskapitalisme en op de autoritaire persoonlijkheid van bijvoorbeeld Stalin. Omdat het klassieke, ideologische, extreme links het totalitarisme niet radicaal heeft afgezworen, is het een gemakkelijke schietschijf geworden voor rechts. Links heeft veel te weinig zijn moreel huiswerk gemaakt. Als ik zeg dat Lenin, Stalin en Mao niet moeten onderdoen voor een Hitler, dan blijft ideologisch links het daar moeilijk mee hebben. Look at the facts! De linkse zelfkritiek kwam te laat gekomen en is nog steeds te weinig doorgedrongen. Dat duurt al de hele twintigste eeuw, en het is een cadeau aan oud rechts en aan nieuw rechts. Voor oud links, om die term nu eens te gebruiken, zijn dictators als Sadam Hussein of Khadafi altijd minder slecht dan het kapitalistische Westen. Het echte grote gevaar voor hen is en blijft Amerika. Oud links is slecht geëquipeerd om de Arabische Lente te lezen. De verwarring binnen links daarover is gigantisch, ook bij mij. Over Libië en Syrië schrijf ik voorlopig niets. Maar Egypte en Tunesië waren een duidelijke zaak, hoewel ook in die gevallen extreemlinks beweerde dat de CIA de opstanden manipuleerde en stuurde.

Heeft links de groeipijnen van de multiculturele samenleving onderschat?

Lieven De Cauter: Ja, en die waren nochtans voorspelbaar in de suburbane en rurale Vlaamse wereld, waarin mensen in kleine steden en in verkavelingen ver van de stad gehouden worden. Als dan de wereld gigantisch verandert, denk je nog altijd op dorpsniveau en ben je niet klaar voor de globalisering. Die globalisering heeft met links en rechts weinig te maken, dat is gewoon hoe de wereld zich ontwikkelt.Als er historisch een schuldige moet aangewezen worden, dan is dat natuurlijk het Westen: het Westen heeft  de wereld geglobaliseerd. Globalisering is als technologie: het is deel van de moderniteit. We kunnen op een bepaald ogenblik niet anders dan spreken over één planeet en één mensheid, hoe moeilijk dat ook is. De migratiedruk is er.  Links heeft die echter gebagatelliseerd en is in de tegenaanval gegaan. Men heeft een term als racisme daarbij te snel en te gemakkelijk gebruikt.

Er heeft zich een bepaald mechanisme in de samenleving  ontplooid dat ook werkzaam was in de negentiende eeuw: wanneer er zich ernstige sociaal-economische problemen voordeden, dan moest iemand de schuld krijgen. In de negentiende eeuw had men het over les classes dangereuses.  Je ziet hetzelfde mechanisme nu. Uiteindelijk is populisme de politiek gemanipuleerde angst om te verliezen wat je hebt. Maar de geschiedenis heeft geleerd dat die zogenaamde gevaarlijke klassen perfect integreerden in de stedelijkheid. Als je nu kijkt naar de ‘Marokkaanse’  buurten – de Belgen zijn daar niet uit weggejaagd. De Marokkanen zorgen voor veel lokale diensten en voor veel leven op straat. Zij houden met hun kleine winkels vele buurten vitaal, in tegenstelling tot de supermarkten in suburbia. We keren ons graag tegen de zwakken. We schieten op de armen, niet op de rijken: de banken en de ratingbureaus laten we helaas ongemoeid. Eigenlijk zou je de ratingbureaus buiten de wet moeten stellen.

Jos Geysels: Links heeft een aantal feiten wel herkend, maar verkeerd geïnterpreteerd. Ik herinner me dat Daniel Cohn-Bendit dertig jaar geleden een boek schreef waarin hij al constateerde dat de multiculturele samenleving geen ideaal of een droom was, maar een hard feit. Hij zag het dus al. Maar mainstream links had daar te weinig oog voor. Ik vind dat terechte kritiek, maar je moet je daarom niet in het defensief laten drukken: plots wordt aan de linkerzijde het heel sociaal-economische debat in culturele termen gevoerd!

Aan de andere kant ligt de nadruk volledig op cijfers. Ratings bepalen ons leven. Wat doen die ratingbureaus? Wie zit er in die bureaus? Dat zijn private initiatieven van belanghebbenden! Onvoorstelbaar! Op het ogenblik dat de economie de democratie en het denken bepaalt, bepalen zij de dagelijkse agenda. Schaf die boel af! Iedereen laat er zich door mobiliseren. De economie is in de democratie binnengedrongen. Betwistbare private spelers grijpen in zonder enige democratische legitimiteit in het politieke proces! Om de financiële crisis op televisie te analyseren, laat men de hoofdeconoom van ING aan het woord! Dat is toch een betrokken partij! Ik begrijp dat niet. Er worden daar zelfs geen vragen bij gesteld!

Ik vind dat de democratie de hoofdlijnen van de economie moet bepalen. Nu is het andersom. En waarom zijn die cijfers belangrijk en niet de armoedecijfers? Ik kan daar ook een rating aan geven! Voor België een A+! Maar die cijfers doen er blijkbaar niet toe.  Misschien zouden we iedere dag de armoedecijfers moeten geven. Zou dat ook effecten hebben op de Wetstraat?
De intellectuele greep van politici op de economie is zeer minimaal. Dat is een groot probleem. Vroeger waren er specialisten; nu is men specialist omdat men op televisie verschijnt. Het is fascinerend, maar het is ook beangstigend. Links kan daar iets van leren.

Zien jullie tekenen van herstel en vernieuwing van het links discours en de linkse praktijk?

Jos Geysels: Ik zie van alles bewegen en heb daar ook veel sympathie voor. Het is een stroming,  maar die uit zich niet in een beweging. Er bestaat op dit ogenblik een afkeer tegen bewegingen, tegen het traditionele verenigingsleven.  Er bestaat een zekere angst voor hiërarchie. Ik begrijp dat wel. Maar ik zou veel van die stromingen toch de raad willen geven om zich te organiseren. Dat zou de bestaande organisaties en verenigingen ook onder druk zetten om te reageren. Want als je er niet in slaagt om van een kreet een tekst te maken en daaromheen een beweging te creëren met een bepaalde vorm van organisatie.…

Ik zie ter linkerzijde meer en meer de wil groeien om weer eigenaar te worden van eigen waarden. Je mag die niet laten kapen. Ik hoorde Rudi de Leeuw van het ABVV  (de Vlaamse socialistische vakbond) onlangs op de televisie zeggen dat hij de strijd wil aanbinden tegen ongelijkheid. Dat vind ik een juiste woordkeuze. Maar ook de acties moeten een andere vorm krijgen. Ik droom van een staking op zondag. Begin het weekend niet met een staking op vrijdag, maar eindig het weekend met een staking op zondag: maak van de zevende dag uw dag.

Maar links moet meer zijn: links moet de katalysator worden van een maatschappelijk proces en niet alleen de bewaker van het brugpensioen. Staken bij het spoor in het begin van de twintigste eeuw is iets anders dan staken nu. De mobiliteit is anders nu dan toen. Dat moet meespelen in het organiseren van acties. Je merkt vooral bij jonge mensen de wil om naar andere vormen van organisatie en protest te zoeken. Binnen 11-11-11 (de naam van de koepel van de Vlaamse Noord-Zuidbeweging, een niet-gouvernementele organisatie voor ontwikkelingssamenwerking) zie ik grote verschillen tussen de oudere en de jongere generatie.

Ik ben heel blij dat er binnen 11-11-11 een steunpunt is opgericht waar heel wat kleinschalige, ongestructureerde initiatieven terecht kunnen. Zo worden verbanden gecreëerd. Ik ben een kind van de vredesbeweging. Waarom heeft de vredesbeweging zoveel mensen weten te bereiken? Omdat ze de band wist te creëren met de bestaande, klassieke organisaties.  Je moet verbanden leggen en die verbanden in politieke termen gieten. Hetzelfde geldt door de armoedebeweging. De armoedebeweging uit zich in welzijnstermen, maar moet zich vertalen in politieke termen die de Wetstraat begrijpt: verhoging van de laagste uitkeringen! Dat gebeurt te weinig. Zo is de term vermogensbelasting veel minder taboe dan vijf jaar geleden. Onder invloed van de crisis natuurlijk. Maar de realiteit helpt soms een handje! Ik zie wel mogelijkheden.

Lieven De Cauter: Er gebeurt veel. Je hebt de voorbije decennia de Andersglobalisten gehad, en recenter de Indignado’s en de Occupy-beweging. En de beweging op het Tahrirplein in Caïro. Maar het is allemaal erg fragiel, erg ad hoc. Het is veelkleurig, maar het blijven opstoten. Er is grote behoefte aan linkse politieke partijen. Maar de hegemonie van het neo-liberalisme is zeer sterk. De socialisten schuiven op naar centrumrechts en veel liberalen schuiven door naar extreemrechts. Dat is een internationaal fenomeen. Het kapitalisme is gemondialiseerd en een echte tegenbeweging is er niet. De vakbonden zijn vooral lokaal verankerd en staan internationaal niet zo sterk. Zij hebben de welvaartsstaat mee helpen realiseren. Het bestaan van de arbeider tussen pakweg 1900 en 1980 heeft een enorme sprong vooruit gemaakt. Maar wat kunnen de vakbonden nu nog forceren? Ze zijn in het defensief gedrongen. Ze kunnen enkel nog de verworvenheden verdedigen en die kunnen enkel afkalven onder druk van de neoliberale hegemonie. Het neoliberalisme is een wereldwijde megastructuur. Het is een soort theologie, die diep in onze hersenen zit: er is niets dat niet economisch is! Alles is een investering! Onderwijs is een investering, in plaats van een opvoeding tot mens. Het neoliberalisme is een besmetting die ook links heeft aangetast.

Wat vindt je van de intellectuele en filosofische pogingen om links een nieuwe legitimiteit te geven? Zizek? Badiou?

Jos Geysels: Ik heb Zizek gelezen, maar denk dat ik binnenkort ga afhaken. Hij is natuurlijk geweldig in het opvoeren van tegenstellingen en paradoxen, maar hij wordt me te enthousiast opgevoerd. Badiou weet ik zo niet. Frankrijk heeft natuurlijk een intellectuele discussiecultuur. Wij kennen die in Vlaanderen niet. Ik heb echter veel moeite met het hermetische denken van veel Franse denkers, ook ter linkerzijde. Ikzelf ben erg geïnspireerd door André Gorz, die solidariteit en vrijheid verbindt met begrippen uit de ecologie. Manuel Castells ligt mij ook erg.

Lieven  De Cauter: Ik heb sympathie voor het werk van Zizek en Badiou, maar ik denk zelf  vooral aan het werk van Negri & Hardt. Ik ben de voorbije maanden veel bezig geweest met hun derde boek Commonwealth. Daarin zoeken ze naar een alternatief voor het staatssocialisme en het neoliberalisme, twee van de belangrijkste maatschappelijke denkstromingen van de twintigste eeuw. Negri en Hardt maken echter een denkfout. Zij onderscheiden drie sferen: de private, de publieke (de staat) en de sfeer van het ‘common’ (dat wat gemeenschappelijk is: natuur en informatie).  Het neoliberalisme concentreert zich alleen op de private sfeer en ontmantelt de sfeer van de staat en van het ‘common’. In het oude communisme lag alle nadruk op de staat, alles was staatsbezit; de private sfeer en de sfeer van het ‘common’ bestonden niet. Maar ook Negri  & Hardt vinden geen evenwicht tussen die drie sferen. Zij zetten volledig in op de sfeer van het ‘common’ en verwaarlozen de private en de publieke sfeer volledig: wie dat minimuminkomen voor iedereen moet betalen dat ze opvoeren, blijft bij hen heel vaag; zij hebben de staat in hun denken immers al afgeschaft. En ze hebben ook geen flauw idee hoe het private te organiseren, want ze schaffen ook de familie af! Eigenlijk zijn het ouderwetse utopisten die niet kunnen leven met de complexiteit van verschillende sferen. Je kan geen samenleving uitbouwen alleen op basis van het ‘common’. Ik kan van dat communisme dromen, maar ik kan het niet denken. Er bestaat toch een soort van privaatheid die zij volledig ontkennen. Ook de familie kan je niet zomaar afschaffen. Dan moet je een antropologisch alternatief voorstellen dan zit je weer te dromen van de nieuwe mens, met alle gevaren van dien.

Ik geloof in de kracht van de  ‘multitude’, de ‘menigte’. Maar Negri & Hardt vergeten dat de menigte een moment is, zoals de ‘common’ een sfeer is. Er ís voor de menigte niets anders dan het moment, dat kan geen permanente basis voor een maatschappij zijn. Maar de menigte kan wel een belangrijke rol spelen: Tahrir Square en Occupy Wallstreet hebben dat bewezen. De door de nieuwe media verbonden menigte, met de ‘zwermintelligentie’ die ze voortbrengt, kan wonderen verrichten. daar ben ik van overtuigd. Dat wordt een belangrijke kracht in de één en twintigste eeuw. Maar Negri & Hardt overwaarderen de menigte zoals ze de ‘common’ overwaarderen. Het andere van de menigte – de staat enerzijds en de familie anderzijds – annihileren zij. We zijn er dus nog niet!

These parties, following the example of the Nordic Forum, are adept at using new technology and social networks, which gives them an even greater platform to spread their messages of hate and bolster their national and international alliances.

Those responsible for this noxious propaganda always hide behind the principle of freedom of expression, and, when they are criticised for the speeches they deliver encouraging the Breiviks of the future, they assert that the carnage perpetrated by this “lone wolf” has nothing to do with the climate that they have helped to create. Indeed, they present themselves as victims that are being suppressed. They make out that Europe will ultimately lose its “Christian identity”. These demagogues are active both inside and outside the electoral system: just as they have an elected presence in the parliaments, on the other hand they endlessly criticise democracies, accusing them of being far too liberal on the issue of immigration.

The European far right is seduced by the fantasy of a “pure” Europe as opposed to a real Europe, which is in fact successfully diversified. Like Anders Behring Breivik, thousands of individuals that haunt websites and blogs (Gates of Vienna, Brussels Journal), organisations such as the English Defence League, Platform per Catalunya, or Militia Christi, as well as religious leaders are all actively preparing fertile ground for the growth of extremism.

A study at the University of Nottingham undertaken for Chatham House by Matthew Goodwin  demonstrates that extremist parties are primarily characterised by their visceral opposition to immigration (particularly Muslim immigration), to ethnic diversity, and finally to multiculturalism, alongside social behaviours that they consider to be a great danger to Europe.

Further, they think that mainstream political parties are far too “soft” in their responses to the issues surrounding immigration. Another study, by Elisabeth Ivarsflaten  , shows that populist parties have always had their greatest electoral successes after integrating a strong anti-immigration strand into their speeches and manifestos.

These “new” populists carefully avoid the usual racist and anti-Semitic discourse, and prefer to position their stance more subtly, around questions of culture and identity. Paradoxically, they claim two conflicting identities: Christian through their recognition of a mythological European past, and secular in their fight against Islam.

They fight “Marxist” politicians, or those that are too liberal. It’s with this in mind that Anders Behring Breivik attacked the government buildings in Oslo and subsequently the summer camp of young labour party activists on Utøya island. They are generally pro-American, have close working relationships with the far right in the United States, and consider Israel to be a defensive western bulwark against Islam. During times of crisis they also use the argument of the welfare state to justify themselves: they contend that immigrants are stealing jobs and scamming the welfare state, in particular social security, as they have many more children than the European average, and so on.

In his manifesto – a vast copy and paste job of the greatest hits of extremist ideas – Anders Behring Breivik opposed the welfare state and a pluralistic hegemonic identity. “European societies” he wrote “must be able to rely on a solid social cohesion, which can only really exist in a monocultural system where everyone has complete confidence in one another.”

Goodwin’s study reveals that the majority of those who vote for populist parties come from a modest background or the middle classes. They are also often small business owners or farmers afraid of drastic economic and social change. “Market globalisation and economic deregulation have hurled the planet into an era of uncertainty which is inevitably provoking fear” reminds Javier de Lucas  , professor at the University of Valencia. To this, the extreme right counters with a riposte made up of simplistic formulas, and lays responsibility for the all the economic and social woes on “the politicians”, “leftists” and immigrants.

As the philosopher Slavoj Zizek concludes  : “The only way to introduce passion into this kind of politics, the only way to actively mobilise people, is through fear: the fear of immigrants, the fear of crime…”
Timid counter-offensives

Moderate politicians remain relatively impotent in the face of attacks from the far right, and when they attempt a riposte, they do so in a contradictory fashion: centre-left parties – to avoid losing a public that is sensitive to these issues – willingly revisit the pet subjects of the far right, in particular immigration. In fact, Europe is imposing ever more restrictive policies to limit the right to asylum and inward migratory flow, while at the same time political parties are lauding “greater tolerance” towards foreigners. The reality is that xenophobic sentiments are on the rise, and immigrant Muslim populations and their culture are being increasingly rejected.

If Europe wants to sustain growth, then it will need to open the door wide to immigration. However, this argument does not succeed in halting the advance of Islamophobia. “There is something that worries me far more than the growth of the far right at the 2010 ballot, explains Thomas Hammarberg  , Commissioner for Human Rights at the European Council:

“and that is the profound inertia and above all confusion that seems to reign amongst moderate democratic parties of both the left and right. One even has the impression that these parties have come to accept the narrative of hatred and that this unencumbered xenophobia has been integrated into the political discourse as though it were something quite ordinary: their leaders have totally failed to check this rise in Islamophobia.”

Leading media outlets have opened the debate, keeping centrally in their sights the fact that a major segment of their audience is sliding steadily, at least electorally speaking, towards the populist right. Meanwhile new ultra-nationalist media outlets are appearing on the media landscape, just as they have in the United States  , along with thousands of websites and books, which for the most part, have been able to find a place in the unfolding discussions as though they were serious political institutions.

It is thus that the British essayist Bat Yeor  , using her real name Gisele Littman-Orebi, invented the famous Euro-Arabian axis (or Eurabia), abundantly referenced by Breivik in his manifesto, and in which Europe will sooner or later be conquered by Muslims. The author explains that Jews and Christians will be subjected to Islamic law.

“Today, freedom of speech is complete and the essence of what is published is neither edited nor censored,” comments Sindre Bangstad, a teacher at the University of Oslo.

“Islamophobic discourse can spread much more easily than before. In this context, outlandish opinions like those held by Breivik are barely discernible from those found on some social networks, and sometimes even in the mainstream media in Norway…”

Nevertheless, dangerous agitators are by no means all paranoid and bloodthirsty madmen. The highly respectable German social-democrat economist Thilo Sarrazin published a book in 2012 in which he very seriously explained that his country will become more and more impoverished and lose its identity as well as its potential, because Turkish and Arab immigrants possess a lower IQ. He maintains that his ideas are supported by a third of Germans who believe that the state should limit immigration and the practice of Islam. In October 2012 Angela Merkel declared, “Multiculturalism has failed”. David Cameron, the British Prime Minister, said exactly the same thing a few days later. In September 2011, the German National Democratic Party (NDP) gained 6% of the vote in the Mecklenburg-West Pomeranian parliament, an unprecedented result in that country.

On the question of immigration, centre-left parties have two options: ‘integration’ or ‘assimilation’. The concept of assimilation has suffused political discourse since the 1980s: it suggests that immigrants must adapt to ‘our’ society and renounce all or part of their religion, culture or traditions. ‘Integration’, for its part, allows ‘new citizens’ to keep their idiosyncrasies, as have all prior immigrant groups for that matter. In its modern sense, integration expects  a mutual attempt to adapt and notably, the acceptance of the welcoming country of the religion of those that it is seeking to welcome.

Attempts to make religious symbols disappear from public spaces (minarets, burkhas, veils, mosques…) are more and more vocal, Olivier Roy noted in 2009 in ‘L’Islam en Europe, une religion qui doit être traitée comme les autres’, pointing out that Europe wanted to have immigrants working here, but wanted them to be invisible.

In a general sense, both strategies have failed. Immigrant communities have more of a tendency to isolate themselves to avoid being assimilated. They often feel discriminated against, and the societies that are hosting them don’t feel the need to change anything at all to accommodate them since they consider the immigrants to be an undifferentiated and fragmented external group. In Germany, after forty years of communal living, Turkish and German populations still only know very little about each other. It’s a paradox.

Goodwin’s study has also dug up worrying results regarding the political response to the extreme right in general. Since political parties became ‘electoral machines’, populist parties have been fully exploiting their ability to directly address the electorate and respond to their concerns about immigration, which the other parties do not do.

Are we ready to abandon our community-based approaches in order to adopt a multi-strand citizenry founded on fundamental shared norms and values?

“European society in its plurality is collectively responsible,” explains Javier De Lucas . “We need to teach our societies to accept an evolution towards a multicultural world and to negotiate this change successfully. Unfortunately however, society is not moving. It is not very motivated, and very restrictive migratory politics are sending contrary signals: without negotiation, a desire to change, to evolve, the unilateral integration project of immigrant populations is doomed to fail.”

  Mariano Aguirre is the director of the Norwegian Peacebuilding Centre ↑ (Noref) in Oslo

This article was originally published ↑ in French in Le Monde Diplomatique on March 10, 2012.

(Hamid Dabashi is Hagop Kevorkian Professor Iranstudies en Vergelijkende Literatuurwetenschap aan de Columbia Universiteit in New York).